VIỆN QUYỀN CON NGƯỜI (1994-2019)

Viện Quyền con người, tiền thân là Trung tâm Nghiên cứu quyền con người, được thành lập năm 1994 theo Quyết định số 350/QĐGĐ ngày 17- 9-1994 của Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh (Học viện). Quá trình xây dựng và phát triển của Viện trong 25 năm trải qua 3 giai đoạn chính.

1. Giai đoẠn Trung tâm Nghiên cỨu quyỀn con ngưỜi (1994 - 2004)

Vào đầu những năm 1990, trong bối cảnh Đảng và Nhà nước đẩy mạnh đổi mới tư duy lý luận và bước đầu hội nhập quốc tế, nhằm đáp ứng những yêu cầu cấp thiết đặt ra cho công cuộc đổi mới và phát triển đất nước, ngày 17-9-1994, Giám đốc Học viện đã ban hành Quyết định số 350/QĐGĐ về việc thành lập Trung tâm Nghiên cứu quyền con người, thuộc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh. Quyết định ghi rõ:

“Điều 1: Thành lập Trung tâm Nghiên cứu quyền con người trực thuộc Giám đốc Học viện, kể từ ngày 20-9-1994.

Điều 2: Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu quyền con người và Vụ Tổ chức cán bộ của Học viện có nhiệm vụ xây dựng chức năng, nhiệm vụ, tổ chức bộ máy và biên chế của Trung tâm để trình Giám đốc Học viện phê duyệt”.

* Trong các năm từ 9/1994-5/1999: PGS/GS.TS Hoàng Văn Hảo là Giám đốc Trung tâm; Phó Giám đốc Trung tâm: TS/PGS.TS Chu Hồng Thanh (1994-1999).

Hội đồng khoa học gồm: PGS/GS.TS Hoàng Văn Hảo (1994-1999), TS/PGS.TS Chu Hồng Thanh (1994-1999), TS/PGS.TS Nguyễn Văn Mạnh (1994-1999).

* Trong các năm từ 6/1999 đến năm 2005: TS. Cao Đức Thái đảm nhiệm chức vụ Giám đốc Trung tâm; Phó Giám đốc Trung tâm gồm: TS.Vũ Hùng (1999-2005), TS. Đặng Dũng Chí (2004-2005).

Hội đồng khoa học gồm: TS. Cao Đức Thái (1999-2005), GS.TS Hoàng Văn Hảo (2000-2005), TS. Vũ Hùng (1999-2005), TS/PGS.TS Nguyễn Văn Mạnh (2000-2005), TS. Đặng Dũng Chí (2000-2005).

Trung tâm được thành lập trên cơ sở nhóm nghiên cứu đề tài nghiên cứu khoa học cấp nhà nước về quyền con người, do PGS.TS/GS.TS Hoàng Văn Hảo - khi đó là Trưởng khoa Nhà nước - Pháp luật (nay là Viện Nhà nước và Pháp luật) chủ trì.

Việc thành lập cơ quan nghiên cứu, giáo dục về quyền con người và đặt cơ quan này tại cơ sở đào tạo hàng đầu của Đảng thể hiện tầm nhìn chiến lược và sự tin cậy chính trị đối với một ngành khoa học còn mới mẻ và quan trọng của đất nước trong giai đoạn mới.

Những năm đầu thành lập, Trung tâm gặp không ít khó khăn, trong đó khó khăn lớn nhất là môn Lý luận quyền con người còn mới mẻ ở Việt Nam; nhận thức của cán bộ, đảng viên và nhân dân còn rất khác nhau, do cách tiếp cận quyền con người là vấn đề chính trị “nhạy cảm”; Trung tâm không được thừa hưởng nhiều tri thức trên lĩnh vực này ở trong nước; cán bộ của Trung tâm được tập hợp từ các chuyên ngành khoa học khác nhau.

Trước thực tế này, Trung tâm đã triển khai, thực hiện nhiều nhiệm vụ cấp thiết, như: Xác định các hướng nghiên cứu trọng điểm; xây dựng tổ chức, đào tạo cán bộ; thiết lập các quan hệ hợp tác quốc tế và trong nước về nghiên cứu, giảng dạy quyền con người; cử một số cán bộ trẻ đi đào tạo, bồi dưỡng ngắn hạn về quyền con người tại một số trường đại học và trung tâm nghiên cứu lớn ở nước ngoài; thu hút, tập hợp cán bộ nghiên cứu, giảng dạy trong nước có năng lực và phẩm chất chính trị từ nhiều cơ quan khoa học có liên quan; xây dựng cơ sở dữ liệu, công cụ nghiên cứu, giảng dạy quyền con người…

2. Giai đoẠn ViỆn Nghiên cỨu QuyỀn con ngưỜi (2005 - 2018)

Từ tháng 8-2005, Trung tâm Nghiên cứu quyền con người được đổi tên thành Viện Nghiên cứu quyền con người, theo Quyết định số 4346-QĐ/HVCTQG, ngày 02-8-2005. Đến ngày 31-3-2009, tại Quyết định số 770/QĐ-HVCT-HCQG về chức năng, nhiệm vụ và cơ cấu tổ chức của Viện Nghiên cứu quyền con người, Giám đốc Học viện quyết định: Viện Nghiên cứu quyền con người là đơn vị trực thuộc Học viện Chính trị - Hành chính quốc gia Hồ Chí Minh.

Viện Nghiên cứu quyền con người thực hiện chức năng: Nghiên cứu lý luận và pháp luật về quyền con người, góp phần cung cấp luận cứ khoa học cho việc hoạch định đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; giảng dạy về quyền con người, góp phần đào tạo, bồi dưỡng cán bộ lãnh đạo, quản lý chủ chốt trung cao cấp, công chức hành chính, công chức trong bộ máy lãnh đạo, quản lí của các đơn vị sự nghiệp công lập, thành viên hội đồng quản trị, tổng giám đốc, phó tổng giám đốc, giám đốc, phó giám đốc doanh nghiệp nhà nước và các đối tượng khác, cán bộ khoa học lý luận chính trị của hệ thống chính trị.

* Trong các năm từ 2006 – 2011: TS. Nguyễn Đức Thùy được bổ nhiệm làm Viện trưởng; Phó Viện trưởng gồm các đồng chí: TS. Đặng Dũng Chí (2006 - 2011), PGS.TS Nguyễn Thanh Tuấn (2008 - 2011).

Căn cứ Quyết định số 770/QĐ-HVCT-HCQG, ngày 31-3-2009, Viện Nghiên cứu quyền con người thực hiện chức năng, nhiệm vụ sau:

1.Về nghiên cứu khoa học: a/ Nghiên cứu những vấn đề lý luận, pháp luật quốc tế và pháp luật quốc gia về quyền con người, bao gồm: Chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm, đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước về quyền con người; các học thuyết và những vấn đề quyền con người trên thế giới; Luật quốc tế, kinh nghiệm của các nước và pháp luật quốc gia về quyền con người; Tổng kết thực tiễn, phát triển lý luận, cung cấp luận cứ khoa học cho việc xây dựng, hoàn thiện đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, góp phần tích cực vào công tác tư tưởng của Đảng. b/ Nghiên cứu xây dựng chương trình, nội dung, biên soạn, chỉnh lý giáo trình, tài liệu học tập và tài liệu tham khảo về bộ môn quyền con người.

2. Về đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, công chức, viên chức: a/ Tham gia đào tạo, bồi dưỡng cán bộ thuộc các hệ lớp theo kế hoạch của Học viện Chính trị - Hành chính quốc gia Hồ Chí Minh về quyền con người. b/ Đào tạo cán bộ lý luận chính trị có trình độ sau đại học (thạc sĩ, tiến sĩ) về chuyên ngành quyền con người cho Học viện Chính trị - Hành chính quốc gia Hồ Chí Minh, các trường chính trị tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương, các trường bồi dưỡng cán bộ của các bộ, ngành, đoàn thể trung ương và, các viện nghiên cứu, các trường đại học, cao đẳng trong cả nước. c/ Bồi dưỡng kiến thức và phương pháp nghiên cứu, giảng dạy quyền con người cho đội ngũ cán bộ nghiên cứu, giảng dạy chuyên ngành thuộc Học viện Chính trị - Hành chính quốc gia Hồ Chí Minh, các chương trình chính trị tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương. d/ Tham gia đào tạo cán bộ lãnh đạo, quản lý và cán bộ chính trị cho một số đảng bạn, nước bạn.

3. Tham gia tích cực vào cuộc đấu tranh chống các quan điểm thù địch, sai trái trên lĩnh vực quyền con người.

4. Thông tin và công bố các kết quả nghiên cứu khoa học về quyền con người trên bản tin khoa học theo quy định của pháp luật và của Giám đốc Học viện.

5. Tham mưu cho Giám đốc Học viện về chương trình, nội dung, đào tạo, bồi dưỡng, nghiên cứu khoa học về quyền con người.

6. Hợp tác với các tổ chức trong nước và nước ngoài trong nghiên cứu, đào tạo về quyền con người theo quy định của pháp luật và của Giám đốc Học viện”.

Lãnh đạo các phòng/ban thời kỳ này gồm:

- Phòng Hành chính - Tổng hợp: Các trưởng phòng là CN/TS. Nguyễn Thị Báo (6/2006-9/2009); TS. Hoàng Hùng Hải (12/2009 - 2011).

- Ban Giảng dạy: Trưởng ban TS. Tường Duy Kiên (12/2006- 2012).

Hội đồng khoa học gồm: TS. Nguyễn Đức Thùy (2006-2011), TS. Đặng Dũng Chí (2006-2011), TS. Vũ Hùng (2006-2009), PGS.TS Nguyễn Thanh Tuấn (2009 - 2011).

* Trong các năm từ 2012 - 2016: Viện trưởng là PGS.TS Đặng Dũng Chí; Phó Viện trưởng gồm: PGS.TS Nguyễn Thanh Tuấn (2012 - 2014); PGS.TS Tường Duy Kiên (2012, 2014-2016); PGS.TS Hoàng Văn Nghĩa (2013-2014).

Lãnh đạo phòng/ban thời kỳ này gồm:

- Phòng Hành chính-Tổng hợp: Trưởng phòng là TS. Hoàng Hùng Hải (12/2009-5/2013); Phó Trưởng phòng/Trưởng phòng Hành chính-Tổng hợp là CN/TS Đỗ Thị Thơm (6/2013-2018).

- Ban Lý luận chung: Các trưởng ban là TS/PGS.TS. Hoàng Văn Nghĩa (2012-5/2013); TS. Nguyễn Duy Sơn (6/2013-2016); Phó trưởng ban là TS. Nguyễn Thị Thanh Hải (2015-2016).

- Ban Pháp luật về quyền con người: Trưởng ban là PGS.TS Hoàng Hùng Hải (6/2013-2016).

Hội đồng khoa học gồm: TS/PGS.TS Đặng Dũng Chí (2012-2016); TS. Nguyễn Đức Thùy (2012-2013); PGS.TS Nguyễn Thanh Tuấn (từ 2012 – 2016); PGS.TS Tường Duy Kiên (2012, 2014-2016); TS/PGS.TS Hoàng Văn Nghĩa (2013-2014).

* Từ năm 2017 - đến nay: Viện trưởng là PGS.TS Tường Duy Kiên; Phó Viện trưởng là PGS.TS Hoàng Hùng Hải.

Lãnh đạo phòng/ban thời kỳ này gồm:

- Phòng Hành chính - Tổng hợp: Trưởng phòng là TS. Đỗ Thị Thơm (2017-2018).

- Ban Lý luận chung: Trưởng ban là TS Nguyễn Duy Sơn (2017-2018); Phó trưởng ban là TS. Nguyễn Thị Thanh Hải (2017-2018).

- Ban Pháp luật về quyền con người: Phó trưởng ban phụ trách Ban là PGS. TS Lê Văn Trung (2017-2018).

- Tạp chí Pháp luật về Quyền con người: Tổng biên tập là PGS.TS Hoàng Hùng Hải (2/2018 đến nay); Phó Tổng biên tập là PGS.TS Lê Văn Trung (2/2018 đến nay).

Hội đồng khoa học giai đoạn 2017 - đến nay gồm: PGS.TS Tường Duy Kiên, PGS.TS Hoàng Hùng Hải, PGS.TS Đặng Dũng Chí, PGS.TS Lê Văn Trung, TS. Nguyễn Duy Sơn, TS. Nguyễn Thị Thanh Hải, PGS.TS Vũ Công Giao.

3. Giai ĐOẠN ViỆn QuyỀn con ngưỜi (2018 – đẾn nay)

Ngày 1 tháng 11 năm 2018, tại Quyết định số 6580-QĐ/HVCTQG về chức năng, nhiệm vụ và cơ cấu tổ chức của Viện Quyền con người, Giám đốc Học viện quyết định đổi tên Viện Nghiên cứu quyền con người thành Viện Quyền con người. Quyết định ghi rõ:

“1. Viện Quyền con người là đơn vị trực thuộc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh;

2. Viện Quyền con người có chức năng: Giảng dạy về quyền con người trong các chương trình, đào tạo, bồi dưỡng của Học viện; nghiên cứu lý luận và pháp luật về quyền con người nhằm phục vụ cho công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, góp phần cung cấp luận cứ khoa học cho việc hoạch định đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước.”

Theo Quyết định này Viện Quyền con người thực hiện chức năng, nhiệm vụ cụ thể như sau:

“1. Đào tạo, bồi dưỡng cán bộ. a/ Tham gia đào tạo, bồi dưỡng cán bộ thuộc các hệ lớp về quyền con người theo kế hoạch của Học viện. b/ Đào tạo sau đại học chuyên ngành Pháp luật về quyền con người. c/Tham gia giáo dục, đào tạo, bồi dưỡng kiến thức cho cán bộ, công chức, viên chức, các ban, bộ, ngành, địa phương theo chương trình, đề án, dự án, được cấp có thẩm quyền phê duyệt. d/ Hướng dẫn về nội dung giảng dạy, học tập, nghiên cứu quyền con người cho đội ngũ giảng viên của Học viện; các trường chính trị tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương; trường bồi dưỡng cán bộ các ban, ngành, đoàn thể Trung ương và các cấp học, bậc học trong hệ thống giáo dục quốc dân.

2. Nghiên cứu khoa học. a/ Nghiên cứu những vấn đề lý luận, pháp luật quốc tế và pháp luật quốc gia về quyền con người, bao gồm: Chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm, đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước về quyền con người; các học thuyết và những vấn đề quyền con người trên thế giới; Luật quốc tế, pháp luật và kinh nghiệm thực tiễn thúc đẩy và bảo vệ quyền con người của các nước trong khu vực và trên thế giới; Tổng kết thực tiễn, phát triển lý luận cung cấp luận cứ khoa học cho việc xây dựng, hoàn thiện đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước về quyền con người, đấu tranh chống các quan điểm thù địch, sai trái, góp phần tích cực vào công tác tư tưởng, lý‎ luận của Đảng. b/ Xây dựng chương trình, nội dung, biên soạn, chỉnh lý giáo trình, tài liệu học tập và tài liệu tham khảo về bộ môn lý‎ luận và pháp luật về quyền con người. c/ Tham gia nghiên cứu, xây dựng, biên soạn nội dung chương trình, sách giáo khoa, tài liệu tham khảo về giáo dục quyền con người trong hệ thống giáo dục quốc dân.

3. Thực hiện các chương trình, đề án, dự án hợp tác nghiên cứu khoa học và tham gia giáo dục, đào tạo, bồi dưỡng cán bộ với các cơ quan, tổ chức, cơ sở giáo dục, đào tạo trong nước, nước ngoài về quyền con người theo quy định của pháp luật và của Học viện.

4. Thông tin và công bố các kết quả nghiên cứu khoa học về quyền con người trên Tạp chí Pháp luật về quyền con người và các phương tiện thông tin đại chúng theo quy định của pháp luật và của Học viện.

5. Tham mưu Giám đốc Học viện về chương trình, nội dung, đào tạo, bồi dưỡng, nghiên cứu khoa học về quyền con người.

6. Phối hợp với các cơ quan, tổ chức có thẩm quyền trong công tác đối thoại và đấu tranh, phê phán các quan điểm sai trái trên lĩnh vực quyền con người ở Việt Nam”.

Từ năm 2018 đến nay, với việc đổi tên Viện Nghiên cứu quyền con người thành Viện Quyền con người, chức năng, nhiệm vụ của Viện có sự điều chỉnh, như trước hết tập trung thực hiện nhiệm vụ đào tạo, bồi dưỡng cán bộ lãnh đạo quản lý trung cao cấp và đưa nội dung quyền con người vào hệ thống giáo dục quốc dân thay vì chủ yếu thực hiện nhiệm vụ nghiên cứu khoa học như ở hai giai đoạn trước. Chức năng của Viện cũng được mở rộng hơn theo hướng thực hiện một số nhiệm vụ của đất nước trên lĩnh vực quyền con người. Tại Quyết định số 6580-QĐ/HVCTQG ngày 1-11-2018 đã ghi rõ: “Hướng dẫn về nội dung giảng dạy, học tập, nghiên cứu quyền con người...cho các cấp học, bậc học trong hệ thống giáo dục quốc dân”; và “phối hợp với các cơ quan, tổ chức có thẩm quyền trong công tác đối thoại và đấu tranh, phê phán các quan điểm sai trái trên lĩnh vực quyền con người ở Việt Nam”.